Për tridhjetë vjet, një shqiptar që kishte punuar katërmbëdhjetë vjet në Fier dhe nëntëmbëdhjetë në Bergamo mbërrinte në moshën 67-vjeçare me tridhjetë e tre vjet punë mbi shpinë dhe pa asnjë pension nga askush. Shqipëria kërkon minimumi 15 vite sigurim. Italia kërkon 20. Ai nuk e plotësonte asnjërin prag, kështu që asnjëri shtet nuk i detyrohej gjë, dhe kontributet e derdhura në dy vende thjesht avulloheshin.
Kjo mori fund më 1 korrik 2025, kur hyri në fuqi marrëveshja e sigurimeve shoqërore mes Shqipërisë dhe Italisë. U nënshkrua nga dy ministrat e jashtëm më 6 shkurt 2024 dhe u deshën rreth dhjetë vjet negociata për t’u arritur. Mbulohen afro 500 mijë shtetas shqiptarë që jetojnë ose kanë punuar në Itali, si dhe italianët që kanë punuar në Shqipëri. Nëse ju ose prindërit tuaj e keni ndarë jetën e punës mes dy brigjeve të Adriatikut, ja çfarë ndryshon dhe çfarë duhet bërë.
Çfarë bën marrëveshja
Vitet tuaja tani mblidhen në të dy vendet. Nëse nuk e plotësoni minimumin në asnjërën anë, dy historikët e sigurimit bashkohen për t’ju njohur të drejtën e pensionit. Burri me 14 vite shqiptare dhe 19 italiane trajtohet tani sikur ka 33, dhe i kapërcen të dyja pragjet.
Secili shtet paguan pjesën e vet. Këtu gabojnë më shumë njerëzit, prandaj jini të saktë me të afërmit: askush nuk ju paguan për vitet e shtetit tjetër. Italia llogarit një pension për vitet italiane, Shqipëria për vitet shqiptare, secili sipas ligjit të vet, pro rata. Në fund merrni dy pensione, në përpjesëtim me atë që keni derdhur ku.
Bashkimi i periudhave zbatohet kur ju duhet. Nëse i plotësoni kushtet vetë në njërin shtet, ai pension llogaritet normalisht. Mekanizmi i bashkimit ekziston për ata që s’i plotësojnë, që është pjesa më e madhe e brezit të parë.
Periudhat nën një vit nuk qëndrojnë më vete. Një periudhë sigurimi më e shkurtër se 52 javë në njërin shtet nuk krijon dot pension aty më vete, por llogaritet në totalin e bashkuar.
Mbulon më shumë se pleqërinë. Pensionet e invaliditetit dhe ato familjare, përfitimet e sëmundjes, barrëlindjes dhe papunësisë janë brenda, kontributet e dyfishta për të njëjtën punë eliminohen, punonjësit e komanduar qëndrojnë në skemën e vendit të origjinës deri në 36 muaj, dhe përfitimet janë të eksportueshme mes dy vendeve.
Keni dalë tashmë në pension? Nuk përjashtoheni. Edhe ata që e kanë mbushur moshën para marrëveshjes mund të aplikojnë që t’u njihen vitet e të dy vendeve.
Si aplikohet
Një aplikim i vetëm, i dorëzuar aty ku jetoni, kalon nëpër të dy sistemet. Nuk ndiqni dy procedura paralele.
Nëse jeni në Itali, aplikoni përmes INPS-it duke bashkëlidhur dokumentacionin e viteve të punës në Shqipëri. Nëse jeni në Shqipëri, aplikoni pranë Institutit të Sigurimeve Shoqërore (ISSH), edhe përmes e-Albania, dhe ISSH-ja ia përcjell gjithçka INPS-it. Secili institut verifikon anën e vet dhe përgjigjet për pjesën e vet.
Dokumentet për t’i pasur gati para se të nisni:
- Libreza e punës ose çdo dokument tjetër që vërteton historikun tuaj të punësimit në Shqipëri
- Për periudhat shqiptare të sigurimit para vitit 2012, është e detyrueshme një Deklaratë e Historikut të Punësimit e nënshkruar, sipas Qarkores nr. 106 të INPS-it (2025), bashkë me çdo të dhënë tjetër punësimi
- Një kopje e dokumentit tuaj shqiptar të identitetit, që instituti shqiptar t’ju identifikojë me saktësi
- Të dhënat bankare ku duhet të mbërrijë pagesa, me titullarin e llogarisë të specifikuar
- Për familjarët në ngarkim që s’kanë punuar kurrë në Itali, kopje e verifikuar e kodit fiskal italian
INPS dhe ISSH kanë botuar një udhëzues të përbashkët të marrëveshjes në shqip; gjendet në faqen e INPS-it dhe ia vlen ta lexoni para se të aplikoni.
Ndihma falas që pothuajse askush s’e përdor
Patronatet italiane janë zyra këshillimi të financuara nga shteti italian pikërisht për këto punë, pa asnjë kosto për ju. UIM Albania (e lidhur me sindikatën italiane UIL, përmes ITAL-it dhe Ital UIL) ka hapur sportele në disa qytete shqiptare — Tiranë, Durrës e Vlorë ndër to — posaçërisht për dosjet italo-shqiptare të pensioneve, të financuara nga Ministria italiane e Punës. Ata e shohin historikun tuaj kontributiv në INPS, bashkërendojnë me ISSH-në dhe e dorëzojnë aplikimin për ju. Në Itali, çdo zyrë patronati bën të njëjtën gjë. Nëse janë prindërit ata që dalin në pension, ky është ai angari që bëhet bashkë me ta, sepse shërbimi është falas dhe letrat nuk janë të thjeshta.
Bëjeni tani, edhe nëse pensioni është vite larg
Kërkoni vërtetimin e kontributeve nga të dyja anët dhe kontrollojeni sa ekzistojnë ende punëdhënësit dhe sa janë gjallë dëshmitarët. Regjistrat shqiptarë të viteve ‘90 janë hallka e dobët: vetë ISSH-ja e pranon që dokumentet e tranzicionit kanë boshllëqe e korrigjime që kërkojnë verifikim. Një vit që mungon i gjetur në moshën 50-vjeçare është bezdi. I gjetur në 67, është e ardhur që mund të mos e merrni kurrë.
Pjesa që zgjati dhjetë vjet
Ndalojini pak kësaj shifre. Negociatat nisën më 2015 dhe marrëveshja hyri në fuqi më 2025. Gjysmë milioni njerëz pritën dhjetë vjet që qeveritë e tyre të binin dakord se puna e tyre vlente diçka, dhe në të dhjetë ato vite, asnjë deputet i Kuvendit të Shqipërisë nuk mbante një mandat që varej nga votat e tyre. Marrëveshja erdhi, më në fund, si mirësjellje diplomatike. Me një qark zgjedhor të diasporës, do të kishte ardhur si kërkesë me afat. Greqia, ku pritja vazhdon ende, është prova, dhe është artikulli tjetër.
Bëje marrëveshjen tjetër kërkesë, jo mirësjellje. Shto emrin dhe qarkun tënd të origjinës — numërohu si votues, jo thjesht si mbështetës.