Një listë emrash nuk bëhet ligj vetvetiu. Ndryshimi kërkon organizim, mbështetje publike dhe votat e nevojshme në Kuvend.
Këtu shpjegojmë qartë çfarë kërkojmë, si mund të miratohet dhe çfarë roli mund të luajë secili prej nesh.
Çfarë kërkojmë
Kërkojmë krijimin e një qarku zgjedhor të posaçëm për diasporën, me vende të rezervuara në Kuvend për përfaqësuesit e shqiptarëve që jetojnë jashtë vendit.
Sot, votat e diasporës llogariten brenda 12 qarqeve ekzistuese, sipas qarkut të origjinës së votuesit. Kjo u lejon shqiptarëve jashtë vendit të votojnë, por nuk u jep mundësinë të zgjedhin përfaqësues të posaçëm që u përgjigjen drejtpërdrejt atyre. Votimi nga jashtë u zbatua për herë të parë në zgjedhjet parlamentare të vitit 2025.
Me një qark të posaçëm:
- votat e diasporës do të bashkoheshin në një njësi zgjedhore;
- diaspora do të zgjidhte përfaqësuesit e saj;
- kandidatët do t'u përgjigjeshin drejtpërdrejt votuesve jashtë vendit;
- përfaqësimi nuk do të varej më nga shpërndarja e votave në 12 qarqe.
Italia, Franca, Kroacia dhe Portugalia kanë përdorur forma të posaçme përfaqësimi parlamentar për shtetasit e tyre jashtë vendit. Modelet ndryshojnë nga njëri shtet te tjetri, por parimi është i njëjtë: qytetarët jashtë vendit mund të kenë përfaqësim të dallueshëm në parlament.
Ne kërkojmë një model të përshtatur për Shqipërinë dhe të shkruar qartë në legjislacionin zgjedhor.
Si bëhet realitet
Një peticion mund të tregojë mbështetje. Ai nuk mund ta ndryshojë vetë ligjin.
Qarku zgjedhor i diasporës duhet të miratohet nga Kuvendi.
Kodi Zgjedhor është një nga ligjet që kërkojnë miratimin e së paku tri të pestave të të gjithë deputetëve. Në një Kuvend me 140 anëtarë, kjo do të thotë të paktën 84 vota.
Nëse modeli i zgjedhur kërkon edhe ndryshim të Kushtetutës, amendamenti kushtetues duhet të miratohet nga jo më pak se dy të tretat e të gjithë deputetëve, pra të paktën 94 vota.
Kjo do të thotë se ndryshimi nuk mund të varet vetëm nga një parti.
Duhet të krijojmë mbështetje të mjaftueshme publike që deputetët e forcave të ndryshme politike ta shohin miratimin e qarkut të diasporës si zgjedhjen e drejtë dhe refuzimin e tij si një qëndrim për të cilin duhet të japin llogari.
Numri ynë krijon presion. Kuvendi ndryshon ligjin.
Si e ndërtojmë mbështetjen
Puna jonë mbështetet në tri shtylla.
01 — Një komunitet që mund të numërohet
Na duhet një komunitet i regjistruar, i verifikuar dhe i kontaktueshëm.
Jo thjesht ndjekës në rrjete sociale. Jo vetëm pëlqime dhe shpërndarje. Duhet një numër real shqiptarësh që mbështesin të njëjtën kërkesë dhe janë të gatshëm të veprojnë kur nevojitet.
Kur ky komunitet bëhet mjaftueshëm i madh, asnjë parti nuk mund ta trajtojë diasporën si një grup që mund të kujtohet vetëm gjatë fushatave.
02 — Një kërkesë që mund të matet
Do të kërkojmë që çdo parti dhe çdo deputet të deklarojë qartë qëndrimin e vet: a e mbështet krijimin e një qarku zgjedhor të posaçëm për diasporën?
Përgjigjet do të dokumentohen dhe do t'u paraqiten mbështetësve tanë.
Nuk mjaftojnë deklaratat e përgjithshme për “rëndësinë e diasporës”. Kërkojmë një qëndrim të qartë mbi një ndryshim konkret ligjor.
03 — Pjesëmarrje e qëndrueshme
Një lëvizje nuk fitohet me një email, një postim apo një ditë proteste.
Duhet punë e vazhdueshme:
- zgjerimi i komunitetit;
- informimi i votuesve;
- takime me deputetë dhe institucione;
- publikimi i qëndrimeve të partive;
- regjistrimi për të votuar nga jashtë;
- pjesëmarrja në proceset zgjedhore.
Qëllimi është të ndërtojmë një komunitet që vazhdon të veprojë deri në miratimin dhe zbatimin e reformës.
Një kërkesë evropiane në parim, shqiptare në zgjidhje
Proceset zgjedhore, të drejtat politike dhe integriteti i zgjedhjeve janë pjesë e vlerësimit demokratik të Shqipërisë.
Megjithatë, nuk duhet të pretendojmë se Bashkimi Evropian i ka kërkuar Shqipërisë pikërisht modelin tonë. Qarku i posaçëm për diasporën është propozimi ynë.
Argumenti ynë është më i drejtpërdrejtë: Shqipëria u dha shtetasve jashtë vendit mundësinë të votojnë nga vendet ku jetojnë. Hapi i ardhshëm duhet të jetë shqyrtimi i një modeli që u jep atyre edhe përfaqësim të dallueshëm.
Vende të tjera evropiane tregojnë se kjo është e mundur. Shqipëria duhet të ndërtojë modelin që i përshtatet sistemit të saj.
Një votë më e lirë nga presioni vendor
Shqiptarët jashtë vendit zakonisht nuk varen nga administrata shqiptare për vendin e punës, pagën ose shërbimet e përditshme.
Kjo mund t'u japë më shumë liri për të votuar sipas bindjes së tyre.
Por nuk duhet të themi se çdo votë e diasporës është automatikisht e lirë nga ndikimi, presioni apo organizimi partiak. Asnjë grup votuesish nuk është plotësisht i imunizuar.
Forca e diasporës qëndron diku tjetër: ajo mund të organizohet në mënyrë të pavarur, të kërkojë informacion publik dhe t'u kërkojë llogari partive pa të njëjtat varësi që ekzistojnë brenda administratës shqiptare.
Pa iluzione dhe pa premtime të rreme
Nuk do të pretendojmë se ky ndryshim do të ndodhë shpejt.
Nuk do të pretendojmë se një parlament i kënaqur me sistemin aktual do të veprojë vetë.
Dhe nuk do të pretendojmë se një listë emrash është e barabartë me një ligj të miratuar.
Kjo kërkon punë të matur dhe të vazhdueshme. Mund të kërkojë disa vite. Mund të kërkojë marrëveshje mes forcave politike që sot nuk janë të gatshme ta mbështesin.
Por ndryshimi është i mundur. Deri para zgjedhjeve të vitit 2025, shqiptarët jashtë vendit nuk kishin votuar nga vendet ku jetonin në zgjedhjet parlamentare. Votimi nga jashtë u bë realitet pasi u krijua baza ligjore dhe administrative për zbatimin e tij.
Tani duhet të ndërtojmë hapin tjetër: përfaqësimin e drejtpërdrejtë.
Një komunitet i organizuar nuk garanton fitoren. Por pa një komunitet të organizuar, kërkesa mund të shpërfillet pa asnjë kosto politike.