Diaspora më e madhe e Shqipërisë jeton në Greqi. Dhe është i vetmi vend ku jeta e punës e një shqiptari mbetet ende e ndarë më dysh me ligj.
Nuk ekziston asnjë marrëveshje sigurimesh shoqërore mes Shqipërisë dhe Greqisë. Asnjë. Vitet e punës në Shqipëri nuk ekzistojnë për sistemin grek të pensioneve, dhe vitet e punës në Greqi nuk ekzistojnë për atë shqiptar. Një grua me 12 vjet ensima në Athinë dhe 12 vite sigurim në Korçë ka, zyrtarisht, 24 vjet punë dhe asnjë rrugë për t’i bashkuar. Sipas pragjeve, mund të mbetet pa asgjë në të dyja vendet njëkohësisht, pikërisht kurthi nga i cili shqiptarët e Italisë shpëtuan kur ajo marrëveshje hyri në fuqi më 2025.
Çfarë kërkon sistemi grek
Për të marrë pension grek duhen minimumi 4 500 ditë sigurimi, ensima-t e famshme, afërsisht 15 vjet punë e deklaruar. Çdo ditë e punuar në të zezë, dhe vitet ‘90 në Greqi u ndërtuan mbi punën e padeklaruar shqiptare, është një ditë që nuk ka ndodhur kurrë.
Pastaj vjen prerja e dytë. Ligji grek i pensioneve i vitit 2016 (ligji “Katrugalos”, nr. 4387/2016) e lidh pensionin e plotë kombëtar me 40 vjet qëndrim të ligjshëm në Greqi, të reduktuar në përpjesëtim për më pak. Në 2022 Greqia e uli këtë në 30 vjet për emigrantët nga Shqipëria dhe ish-Bashkimi Sovjetik — një pranim i heshtur se pragu fillestar ishte ngritur pikërisht për t’i përjashtuar, dhe një ndreqje që sërish i lë shumicën jashtë. Arsyeja është dokumentimi: Greqia nuk nisi t’u jepte leje qëndrimi emigrantëve të vet veçse nga fundi i viteve ‘90, ndaj vitet që brezi i parë i jetoi e i punoi atje para asaj kohe nuk vlejnë për asgjë. Ligji nuk i përmend shqiptarët. Nuk ka nevojë.
Kështu, vala e parë e emigrantëve, brezi që bëri punën më të rëndë në kushtet më të këqija, shtrëngohet nga tri anë: vite pa sigurime që s’vlejnë për asgjë, një formulë qëndrimi që s’plotësohet dot, dhe një sistem shqiptar që vitet greke s’i sheh fare.
Pse nuk ka marrëveshje
Jo se s’është kërkuar. Drejtori i ISSH-së, Astrit Hado, e ka thënë troç: vonesa vjen nga mungesa e vullnetit të palës greke, Shqipëria ka marrë vazhdimisht nismën dhe s’ka gjetur interes për ta diskutuar, në dallim nga Italia. Edhe një zëvendësministre e Financave e ka vënë arsyen në procesverbal: meqë në Greqi kanë punuar kaq shumë shqiptarë, kostoja e njohjes së tyre është e lartë, ndaj Athina e trajton dosjen si “delikate”.
Lexojini të dyja deklaratat bashkë. Greqia nuk është e hutuar se ç’do të bënte një marrëveshje. E ka llogaritur se sa do të kushtonte, dhe njerëzit të cilëve do t’u detyrohej s’kanë asnjë mënyrë që refuzimin ta bëjnë të kushtueshëm.
Objektivi aktual, i shpallur më 2025, është një marrëveshje e finalizuar me Greqinë deri më 2030, pas dy takimeve teknike. Vëreni përballë të vetmit rast të krahasueshëm: marrëveshjes me Italinë iu deshën rreth dhjetë vjet nga nisja e negociatave deri në hyrjen në fuqi, dhe Italia ishte pala e gatshme. Një datë 2030 me një palë ngurruese nuk është plan. Është horizont.
Çfarë mund të bëni ju, ndërsa shtetet zvarriten
Merrni historikun tuaj grek. Kërkoni historikun e sigurimeve në e-EFKA dhe numërojini ensima-t reale. Shumë veta e kanë gabim numrin e vet, në të dyja drejtimet, dhe regjistri korrigjohet më lehtë sot sesa në 67 vjeç.
Këmbëngulni në punë të deklaruar që sot e tutje. Çdo ditë e siguruar ju afron me pragun grek, të vetmin që aktualisht arrihet për vitet greke.
Shqyrtoni sigurimin vullnetar në Shqipëri. Shtetasit shqiptarë kudo që ndodhen mund të paguajnë sigurime shoqërore vullnetare për të plotësuar 15 vitet shqiptare, me një kuotë mujore të sheshtë që e cakton ISSH-ja. Për dikë që i mungojnë pak vite nga ana shqiptare, kjo është e vetmja levë tërësisht në dorën tuaj. Pagesa bëhet në Shqipëri ose përmes familjarëve atje.
Ruani çdo dokument. Kontrata, ensima, fletëpagesa, leje qëndrimi. Nëse një marrëveshje vjen ndonjëherë, do të zbatohet mbi atë që ju provoni dot.
Pyetja në themel
Rreth 600 deri 700 mijë shqiptarë jetojnë në Greqi, bashkësia më e madhe e shtetasve shqiptarë jashtë Shqipërisë. Për tridhjetë e pesë vjet, të dyja shtetet ua kanë tatuar punën. Asnjëri shtet nuk u përgjigjet atyre. Grekët votojnë në Greqi, ndaj asnjë qeveri greke s’paguan çmim për refuzimin. Kurse shqiptarët jashtë nuk zgjedhin njeri në Shqipëri, sepse fletët e tyre të votimit treten nëpër qarqet që i kanë lënë pas, ndaj asnjë qeverie shqiptare s’i është dashur ndonjëherë ta trajtojë këtë si diçka më shumë se temë fjalimi për vizitat e verës.
Marrëveshja me Italinë provon se problemi zgjidhet. Greqia provon se nuk zgjidhet pa presion. Qarku zgjedhor i diasporës ekziston pikërisht për dosje të tilla: të vërë në Kuvend njerëz, karriera e të cilëve varet nga fakti që premtimi i 2030-ës të ketë numër ligji, kalendar negociatash dhe pasoja po të shtyhet.
Bëje vonesën tjetër të kushtojë diçka. Shto emrin dhe qarkun tënd të origjinës — numërohu si votues, jo thjesht si mbështetës.